گامی آهسته به سوی هدفمندی یارانه

در مصاحبه اخیر رئیس جمهور در تلویزیون نکته قابل تامل و مهمی وجود داشت که بیم آن می رود تا مغفول واقع شود و اهمیت آن آنگونه که باید در نظر گرفته نشود. ایشان فرمودند که در آینده به افراد تحت تکفل دو نهاد بزرگ حمایتی یعنی کمیته امداد و سازمان بهزیستی کمک های هدفمند کالایی صورت خواهد گرفت. این اقدام از دو زاویه اهمیت دارد. از یک سو تجربه عدم انصراف بخش عمده جمعیت از دریافت یارانه نشان داد که قطع کردن یارانه نقدی چه کار دشواری است و تا چه حد با مخالفت‌های اجتماعی روبرو خواهد شد. به نظر می ‌رسد فارغ از اینکه آیا دولت بتواند دامنه دریافت‌کنندگان یارانه نقدی را کوچک کند یا نه، بساط یارانه نقدی به سادگی قابل جمع شدن نیست. از اینرو منطقی به نظر می‌رسد که دولت با توجه به نرخ بالای تورم در ایران باید منتظر بماند تا ارزش واقعی یارانه 45 هزارتومانی نزدیک به صفر شود تا بتواند افراد را از به عدم دریافت آن راضی نماید. در عین حال وظیفه حمایت از اقشار فقیر در برابر امواج آزادسازی قیمتی باید تداوم یابد. حال اگر نتوان این حمایت را به دلیل پیش گفته به شکل یارانه نقدی ادامه داد، چاره ای باقی نخواهد ماند جز اینکه یارانه منظور به شکل کالایی ادامه پیدا کند.
همه از علم اقتصاد خرد می‌دانیم که کمک نقدی بهتر از کمک کالایی است چرا که مطلوبیت افراد را بیشتر ارتقا خواهد داد. ساده آنکه هر کس بهتر از هر کس دیگری از ترجیحات خود خبر دارد و خود بهتر می‌تواند سبد کالایی را در اختیار گیرد که مطلوبیتش را حداکثر سازد. اگر به افراد به جای پول نقد کالا داده شود، وی ناگزیر از این خواهد بود تا کالای مذکور را به فروش رساند تا با پول نقد حاصل از آن بتواند خرید مورد نظر خود را انجام دهد. شاهد این مدعا نیز آن است که در بیرون مراکز توزیع کالاهای یارانه ای که مثلا در اختیار بازنشستگان یک نهاد قرار می‌گیرد، افراد به فروش اقلام دریافتی اقدام می‌کنند. به همین دلیل اصولا اقتصاددانان میانه خوبی با یارانه کالایی ندارند و نتیجه آن را تنها اعمال هزینه مبادله به گیرندگان یارانه کالایی می دانند. اما در شرایط خاص ایران با توجه به ملاحظات اقتصاد سیاسی موجود چاره ای از این امر نیست. به تعبیر دقیق تر، اگر در شرایط ایده آل بودیم (first best world)، در این صورت یارانه نقدی اولویت داشت اما چون در جهان واقعی که مملو از فشارهای سیاسی است (second best world) قرار داریم، گریزی جز یارانه کالایی باقی نمی ماند تا بتوان در آینده دامنه یارانه نقدی را آنقدر محدود کرد تا به افراد تحت شمول نهادهای حمایتی کمیته امداد و سازمان بهزیستی منحصر شود.
سرمقاله من که در روزنامه جهان صنعت به تاریخ 25 اردیبهشت 1393 منتشرشد.

نظر شما در مورد این نوشته چیست؟

در پایین مشخصات خود را پر کنید یا برای ورود روی یکی از نمادها کلیک کنید:

نماد WordPress.com

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری WordPress.com خود هستید. خروج /  تغییر حساب )

تصویر توییتر

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Twitter خود هستید. خروج /  تغییر حساب )

عکس فیسبوک

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Facebook خود هستید. خروج /  تغییر حساب )

درحال اتصال به %s

%d وب‌نوشت‌نویس این را دوست دارند: