نقدی بر کتاب معمای هویدا

هر کس از دوستان هم تیپ خود را می بینم تحت تاثیر کتاب معمای هویدا نوشته آقای میلانی شدیدا ارادتمند هویداست. این کتاب به شدت تاثیرگذار بوده است از این حیث که نویسنده زحمت زیادی برای جمع آوری مطالب متحمل شده و نهایتا هم با قلم بسیار زیبایی مقصود خود را بیان کرده است. همچنین چون جمهوری اسلامی همواره از هویدا تصویر منفی ارائه می کرده کسی که قدری عالمانه وارد شود و نکات مثبتی بیان کند در فضای شدیدا سیاست زده عرصه فکر سریعا مورد استقبال قرار می گیرد و قضاوتی مخالف روایت رسمی حکومت به بت جدیدی در جمع های خصوصی و سطوح غیررسمی تبدیل می شود همانطور که در مورد هویدا اینگونه شد.
من به این امر چندان نمی پردازم که قلم تاریخ نگاری با قلم ادبی متفاوت است و اینکه فردی به شکل غیرمستقیم و گاه مستقیم ارادت خود را در تاریخ نگاری وارد کند با مشی تاریخ نگارانه آن قدر که من فمیدم سازگار نیست. به این مسائل نمی پردازم چون نکته اصلی من چیز دیگری است.
اهمیت هویدا در تاریخ ایران این است که در دوره وی اقتصاد ایران توانست پیوسته (همانند چین و ترکیه فعلی) رشد دو رقمی داشته باشد. این نکته کلیدی در مورد هویداست که به نظرم نویسنده کتاب مذکور به رغم تلاش هایش اصلا متوجه آن نشده است. اهمیت هویدا در این نیست که چطور مدت طولانی توانست بر سر کار بماند و با شاه بسازد. این سوال اذهان سیاست زده ای است که به اعتقاد من نگاه درستی به مسائل ندارند و از زاویه درستی به مسائل نگاه نمی کنند. برای این افراد مهمترین مسئله این است که آیا هویدا بهایی بوده یا نه یا رفتار جنسی ناهنجاری داشته یا نه.
اگر سوال درست و مسئله اصلی این است آنگاه نکاتی که باید نویسنده مذکور به دنبال جمع آوری آن می افتاد این بود که سهم شخص هویدا در سیاست گذاری های عمومی در آن زمان چه بود؟ در مسائل مملکت داری هویدا چگونه می اندیشید؟ چگونه تیم اقتصادی خود را گزینش می کرد؟ تعارضاتی که در طبیعت کارهای اجرایی در سطوح عالی است چگونه رتق و فتق می شد؟ چگونه تعارض منافع حل و فصل می گردید؟ چطور بر مقاومت های موجود در برابر انجام تغییرات و اصلاحات اقتصادی فائق می آمد؟ در این امور تعاملش با شاه چگونه بود و هر کدام چه سهمی در این موفقیت داشتند؟ هویدا مملکت داری را چگونه آموخته؟ از چه کسانی تاثیر پذیرفته است؟ زندگی وی در خارج از کشور و تحصیلاتش چه آموزه هایی برای توسعه یافتگی کشور به دنبال داشته؟ همفکرانش که برخی بعدا همکارانش شدند صرفا پیوند سیاسی داشتند یا نوعی همفکری در مسائل اقتصادی و کشورداری آنها را به هم پیوند داده بود؟
کتاب معمای هویدا خیلی در مورد مسائل غیرمهم چون بهایی بودن یا نبودن، اختلاس کردن یا نکردن، فاسد بودن یا نبودن وی نوشته اما از دید من اینها خیلی مهم نیست مهم این است که به سوالاتی چون سوالات فوق پاسخ داده می شد که متاسفانه آنقدر که یادم می آید (از حدود 5 سال پیش که کتاب را خواندم) چنین چیزهایی در کتاب نیست. لذا باید گفت که هویدا هنوز ناشناخته است و باید یک محقق دیگر که همتی مثل آقای میلانی دارد اما نگاه درستی به مسئله دارد و از چارچوب نظری لازم برای انجام این تحقیق برخوردار است آستین همت بالا زند و هویدا را به جامعه بشناساند. در این صورت خواهیم فهمید که آیا هویدا ترمزی برای آن دوره توسعه یافتگی بوده یا یک پیشران بوده است. متناسب با آن قضاوت نهایی خود را در مورد هویدا شکل خواهیم داد
– ظاهرا لازم است این توضیحات اضافه شود. شاید نزدیک ترین شخصیت معاصر به هویدا حسن حبیبی باشد. همه می دانند که حسن حبیبی نقشی در مسائل قدرت نداشت و صرفا به خاطر انجام کارهای اجرایی سرکار بود. هویدا نیز ماندگار شد چون در مسائل قدرت خطری را متوجه شاه نمی کرد. البته خیلی ها چنین ویژگی داشتند اما ویژگی منحصر به فرد وی که او را از دیگران ممتاز می کرد توان اجرایی اش بود. به همین دلیل باید هویدا را از این زاویه بررسی کرد.

4 دیدگاه

  1. Pooya said,

    سپتامبر 11, 2011 در 7:51 ق.ظ.

    و البته به نظر می رسد مشکل هویدا هم مانند مشکل منتقدان سیاست زدۀ او بوده است. نگاه او به رشد اقتصاد و عدم توجه به رشد مدنی جامعه سبب شد تا معضلات بیشتری برای جامعه پیش آید و رشد اقتصادی را تحت تاثیر و تا حدودی بی توجهی قرار داد.
    شناخت اشخاص نه تنها در خصوص هویدا که دربارۀ همۀ انسانها پیچیده و مشکل است. و صد البته پس از مرگ افراد این مسئله پیچیده تر می شود.

  2. حسین said,

    سپتامبر 11, 2011 در 7:13 ب.ظ.

    نوشتۀ خوبی بود. شخصاً بعد از خواندن این کتاب، دیگر دستم به خواندن کتاب دیگری از میلانی نرفته است دقیقاً به دلیل مسائلی که شمردی.

    • علی سرزعیم said,

      سپتامبر 15, 2011 در 8:52 ب.ظ.

      چاکریم حسین آقا

  3. علی said,

    سپتامبر 30, 2011 در 2:40 ق.ظ.

    به نکته خوبی اشاره کردی از این دید، میلانی بیشتر متوجه اتهامات مطرح شده بوده و نه کارهای واقعا انجام شده. وقت کردی کتاب قبله عالم را هم بخوان.


نظر شما در مورد این نوشته چیست؟

در پایین مشخصات خود را پر کنید یا برای ورود روی یکی از نمادها کلیک کنید:

نماد WordPress.com

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری WordPress.com خود هستید. خروج /  تغییر حساب )

عکس گوگل

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Google خود هستید. خروج /  تغییر حساب )

تصویر توییتر

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Twitter خود هستید. خروج /  تغییر حساب )

عکس فیسبوک

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Facebook خود هستید. خروج /  تغییر حساب )

درحال اتصال به %s

%d وب‌نوشت‌نویس این را دوست دارند: